ni Frank Robles, Researcher

Ito na yata ang pinakamahabang biyaheng aking naranasan.

Wala kasi akong probinsiya kaya halos inosente ako sa itsura ng aming pupuntahan — La Union— madalas ay sa balita ko lang ito nakikita. Ni hindi ko ma-imagine kung ano ang tunay na sitwasyon ng mga nasalanta, ang kanilang mga istorya at ang kanilang dinanas sa ilalim ng hagupit ng dalawang nagdaang bagyo.

Una naming tinungo ang bayan ng San Manuel sa Pangasinan para puntahan ang kontrobersiyal na San Roque Dam. Sa biyahe, kitang-kita na ang matinding bakas na bagyo. Ang SM Rosales, sarado pa rin dahil sa tindi ng pinsalang tinamo nito.

Ang mga bahay, mistulang ice cream na natunaw at gumuho dahil sa rumaragasang tubig na dala ng bagyong Pepeng. Ang ilang mga palayan, babad pa rin sa tubig na abot pa sa dinadaanan naming kalsada. Naisip ko tuloy, paano na kaya ang Pasko at ang buhay ng ating mga magsasaka? Sa isang iglap lang, nasira ang sakahang pinaghuhugutan nila ng kabuhayan.

Pumunta kami sa pinakatuktok ng San Roque Dam kung saan makikita ang reservoir at ang mga gate na binuksan noong kasagsagan ng bagyong Pepeng. Habang inaakyat namin ang matarik na daan, kapansin-pansin ang makapigil-hiningang view at ang lawak ng buong lugar. Hindi naman nakakapagtaka na ito ang tinanghal na pinakamalaking dam sa buong Pilipinas at sa Southeast Asia. Sa taas, nakita namin ang naglalakihang mga makina pati na rin ang mga gate at spillway kung saan dumadaloy ang tubig na nagmumula sa reservoir.
Naisipan ko tuloy tanungin ang kasama naming si Engineer Raymond Mariano: “Gaano nga ba katibay ang San Roque Dam at totoo bang may crack na nga ito?”

Si Jessica Soho kasama ang tauhan ng San Roque dam.

Ayon kay Engr. Mariano, matatag at matibay ang San Roque Dam. Hindi raw totoo na may crack ito. Aniya, tanging bagyo na may 3 times na lakas ng bagyong Pepeng at higit 7.5 magnitude na earthquake lamang ang makakapagpabagsak sa matibay na dam na ito.

Sa La Union, pinuntahan namin ang nasirang tulay sa Barangay Mamat ing Norte, sa Bayan ng Naguillan. Malayu-layo rin ang aming nilakbay para marating ito. Sira kasi ang tulay papunta sa nasabing bayan. Nilamon ng tubig ang kapirasong bahagi nito kaya putol ang tulay na dinadaanan ng mga tao. Napilitan tuloy ang aming crew na sumakay ng balsa at tawirin ang ilog papunta sa kabilang bayan.

Nakakatakot.

Malalim ang ilog at kung sakaling tumaob ito, siguradong disgrasya ang aming kahahantungan. Unang beses ko ring nakasakay ng balsa kaya naman lubos ang aking pagdarasal na makatawid kami ng ligtas. Hindi naman kami pinabayaan ng Diyos at ligtas naming narating ang bayan.
Dito ko na hinanap ang sinasabing pamilyang natabunan ng gumuhong bundok. Kasama ang isang batang nagngangalang Richard, sinamahan niya kami papunta sa lugar. Habang naglalakad, nakipag-kuwentuhan muna ako sa kanya.

Kaibigan at kaklase si Richard ng isa sa mga namatay, Grade 5 na sila at dapat sana’y ngayong Lunes na ang balik nila sa paaralan. Tinanong ko siya kung bakit niya tinitiis lakbayin ang napakahabang daan papunta sa bahay ng kanyang kaibigan. Nalulungkot daw kasi siya at wala na siyang kalaro, kaya naman kahit sa huling sandali man lang daw, makasama at makita niya ang kaklase at matalik na kaibigan.
Ramdam ko ang lungkot na kanyang dinadala habang sinasamahan kami papunta sa lugar. Wala na rin kasi ang tatay ni Richard at tanging ang kanyang ina at lola na lamang ang kanyang kasama. Winasak din ng bagyo ang kanilang pananim na palay kaya naman wala silang aanihin para maibenta. Tinanong ko siya kung excited ba siya sa nalalapit na Pasko, hindi na nakapagsalita ang bata, bagay na dumurog sa aking puso.
Sa wakas, matapos ang halos isang oras narating rin namin ang lugar na pinaglilibingan ng pamilya. Kinausap ko kagad si Tatay Marshal, ang tanging nakaligtas sa naganap na aksidente. Pinipilit ko siyang kausapin pero nanatiling tikom ang kanyang bibig. Ang biyenan na lamang niya na si Lolo Salvador na lamang ang aking kinausap.
Hindi mapigilan ni Lolo na maiyak habang kinukwento sa akin ang nangyari sa kanyang anak at mga apo. Sa isang iglap, nilamon daw sila ng lupa.
Pinuntahan namin ang bahay na pinangyarihan ng aksidente, tanging bubong na lamang ang aking nakita.
Pero sa kabila ng mga nangyaring trahedya, hindi ko pa rin lubos maisip kung bakit gusto pa rin nina Lolo Salvador at Tatay Marcial na manirahan sa paanan ng bundok?

Ang awtor kasama ang cameraman na si Willier Esplana

Ayon kay Lolo Salvador, “Tuloy lamang ang buhay. balik pagsasaka na lamang kami.”

Natapos ang araw, wala akong ibang naramdaman kungdi pasasalamat…. Salamat sa aking trabaho at nararanasan ko ang mga pambihirang pagkakataong ito sa buhay ko.  Salamat at dahil sa karanasan kong ito, napagtanto kong napaka-suwerte ko.
Naalala ko tuloy ang sinabi ng aking ama: kung sa tingin mo ay napakahaba ng pila sa iyong harapan tungo sa buhay ng kaginhawaan, lumingon ka lamang dahil tiyak na mas doble at triple pa ang haba ng pila na nasa iyong likuran.